Depi yon lane, si w pase nan zòn ki anviwonnen pak Matisan an, ou pap wè gwo pil fatra ki pa janm leve ankò. Chanjman sa a, se rezilta pwojè jesyon fatra nan ZAK la (zòn amenajman konsète) ke Fokal ap dirije ak finansman inyon ewopeyèn epi bourad materyèl leta ayisyen.

Chak jou, pi plis moun ki nan zòn amenajman konsète a sispann jete fatra nenpòt kote san kontwòl, yo kite yo byen kondisyonnen lakay yo nan sak, pou mete yo deyò lè kamyon leta ap pase nan zòn yo, nan yon orè byen detèmine.

Sa ki fè fòs pwojè sa a, se jan li enplike moun ki nan kominote a. Dayè, se nan twoke lide ak moun Matisan pou yo rekonèt ke pak la se zafè yo, pwojè sa a pran nesans. Se yo menm menm ki reklame yon pi bèl lantouray pou pak la. Se konsa pwojè a lanse nan mwa jiyè 2010. An premye, moun ki gen konpetans pou sa te table yon plan kote yo vizite tout zòn nan pou chaje sit depo sovaj yo, sa vle di kote yo jete fatra san kontwòl. Aprè travay sa yo ke yo pat fè poukont yo, men avèk òganizasyon nan kominote a, yo tanmen yo gwo kanpay sansibilizasyon ak netwayaj.

Poutèt pou yo ka rive fè chak moun pran responsabilite pa yo, yo monte yon sistèm nwayo ki baze sou fanmiy yo. Yo pran yon kantite papa ak manman kòm volontè. Yo ba yo fòmasyon sou jan pou yo jere fatra lakay yo ak nan zòn yo. Manman ak papa sa yo vin chèf nwayo. Yo chak pral fòme epi sansibilize 10 lòt fanmi ki pral kenbe chèn sansibilizasyon an san pran souf. Se konsa yo abouti a yon rezo ki gen nenpòt 380 fanmi k ap veye chak jou sou kesyon fatra a nan Matisan. Yo sispann jete fatra tout kote nan ravin epi y ap sansibilize plis moun chak jou pou fè menm jan ak yo.

Sètènman n ap mande kisa yo fè ak fatra yo apre. Se vre pwojè sa a pa t ap gen sans si sa te rete la. Yo trase plizyè wout pou fatra fè lè li sot ka moun yo. Premye wout la, fatra ki bon pou sa al fè fimye. Lòt wout yo ka fè, yo ka al fè atizana. Sa yo rele valorizasyon dechè a. Yo ka boule yo selon yon metòd lasyans jwenn ki pa reprezante danje pou popilasyon an. Men metòd sa a nan faz eksperyans toujou.

Dènye wout la, se sèvis leta yo ki pase nan zòn ka moun yo nan yon orè yo tout konnen pou ka pote yo, yo menm, met nan machin. Se nan yon bèl anbyans, timoun tankou granmoun ap mete fatra yo deyò nan sak pou voye nan machin. Jiskaprezan, sèvis leta yo byen kolabore nan pwojè a.

Kèk chèf nwayo nou te rankontre, pat kache jan yo kontan pwojè sa. Se avèk anpil satisfaksyon, madam Isidore Josiane te pale nou de rezilta travay li. « Avan, lè yo te gen fatra, yo te pwofite mete yo deyò lè gen lapli. Lè sa a te gen gwo pwoblèm. Fatra yo vin rive nan ravin. »

Pou Robert Derival, « sa m renmen nan pwojè sa a, sè ke yo kwè nan nou ». Pwojè a chanje konsepsyon moun yo de fatra. « Yo pat gen abitid kenbe fatra, Robert Derival kontinye eksplike, sitou pa rapò ak maladi, kolera, moun yo pat vle kenbe fatra. Moun yo te konn depoze l nenpot lè nan lari a. Kounya m wè moun yo antre nan lojik la. »

Jodi a, rezilta yo anpil, yo ankourajan. Men rete tou anpil travay toujou pou rache tout move konpòtman ka yon popilasyon k ap mal jere fatra de bon bout tan.